Νευροδιαφορετικότητα και Επαγγελματικός Προσανατολισμός

Λεπτομέρειες: Δημιουργήθηκε : 23 Ιανουαρίου 2026

Νευροδιαφορετικότητα και Επαγγελματικός Προσανατολισμός: Προκλήσεις, Ευκαιρίες και Προοπτικές Ένταξης στην Αγορά Εργασίας

- Τι είναι η νευροδιαφορετικότητα και γιατί αφορά τον επαγγελματικό προσανατολισμό;

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, η έννοια της νευροδιαφορετικότητας έχει αποκτήσει σημαντική απήχηση τόσο στην επιστημονική κοινότητα όσο και στο κοινωνικό σύνολο. Ο όρος περιγράφει τη θεώρηση ότι νευρολογικές διαφοροποιήσεις —όπως ο αυτισμός, η ΔΕΠΥ, η δυσλεξία και άλλες μαθησιακές ή γνωστικές διαφορές— αποτελούν φυσιολογικές εκφράσεις της ανθρώπινης ποικιλομορφίας (Armstrong, 2012) και όχι γνωστικά ή κοινωνικά ελλείμματα. Η νευροδιαφορετικότητα αναγνωρίζει ότι οι νευρολογικές παραλλαγές, όπως ο αυτισμός, η ΔΕΠΥ και οι μαθησιακές δυσκολίες, αποτελούν φυσιολογικές διαφοροποιήσεις της ανθρώπινης λειτουργίας και όχι παθολογικές αποκλίσεις. Η νευροδιαφορετικότητα ως έννοια εμφανίστηκε αρχικά μέσα από το κίνημα των ατόμων στο φάσμα του αυτισμού, με στόχο την ανάδειξη της αξίας των διαφορετικών τρόπων σκέψης (Singer, 1999). Η σημερινή αντίληψη περιλαμβάνει πολλαπλές νευρολογικές διαμορφώσεις και αποδίδει έμφαση στη διαφορετικότητα ως πηγή δεξιοτήτων και δυνατοτήτων. Στο πλαίσιο του επαγγελματικού προσανατολισμού, η αναγνώριση των μοναδικών προφίλ δεξιοτήτων των νευροδιαφορετικών ατόμων καθίσταται κρίσιμη για την επιτυχή ένταξή τους στην αγορά εργασίας.

Στο συγκεκριμένο άρθρο εξετάζεται κατά πόσο ο σωστός επαγγελματικός προσανατολισμός ανταποκρίνεται στις ανάγκες αυτών των ατόμων, αναλύει τα εμπόδια και τις προκαταλήψεις που συχνά συναντούν, και παρουσιάζει την σημασία ενός συμπεριληπτικού και εξατομικευμένου επαγγελματικού προσανατολισμού.

Ο επαγγελματικός προσανατολισμός έχει ως στόχο να βοηθήσει τα άτομα να αναγνωρίσουν ενδιαφέροντα, δεξιότητες και επαγγελματικούς στόχους. Ωστόσο, πολλές υπάρχουσες μέθοδοι έχουν σχεδιαστεί με βάση νευροτυπικά μοντέλα συμπεριφοράς και μάθησης, γεγονός που συχνά δυσχεραίνει την ακριβή αποτύπωση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των νευροδιαφορετικών ατόμων (Doyle, 2020).

- Ποιες δεξιότητες συναντάμε συχνά σε νευροδιαφορετικούς εργαζόμενους;

Πλήθος ερευνών δείχνουν ότι τα νευροδιαφορετικά άτομα συχνά παρουσιάζουν ιδιαίτερα αναπτυγμένα προφίλ δεξιοτήτων, τα οποία μπορούν να αποτελέσουν σημαντικά πλεονεκτήματα στην αγορά εργασίας. Μεταξύ αυτών των δεξιοτήτων περιλαμβάνονται η ισχυρή αναλυτική σκέψη και η ικανότητα γρήγορης αναγνώρισης μοτίβων ή ακολουθιών, χαρακτηριστικά που έχουν καταγραφεί σε εργαζόμενους στο αυτιστικό φάσμα και σε άτομα με άλλες νευροαναπτυξιακές διαφοροποιήσεις (Austin & Pisano, 2017).

Επιπλέον, αρκετά νευροδιαφορετικά άτομα εμφανίζουν ικανότητα υπερ-εστίασης (hyperfocus), μια δεξιότητα που τους επιτρέπει να παραμένουν συγκεντρωμένοι σε ένα έργο για μεγάλα χρονικά διαστήματα, με υψηλή παραγωγικότητα και συνέπεια (Doyle, 2020). Αυτή η ικανότητα είναι συχνά εξαιρετικά χρήσιμη σε επαγγέλματα που απαιτούν συνεχόμενη προσοχή και βαθιά εμβάθυνση.

Η προσοχή στη λεπτομέρεια αποτελεί επίσης ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία συγκεκριμένων νευροδιαφορετικών προφίλ, ειδικά σε επαγγέλματα που απαιτούν ακρίβεια, τεχνική οργάνωση και τήρηση προτύπων. Παράλληλα, σε άτομα με δυσλεξία και ΔΕΠΥ έχει αναγνωριστεί η αυξημένη δημιουργικότητα, η οποία οδηγεί σε ευρηματικές λύσεις, μη γραμμική σκέψη και ικανότητα παραγωγής καινοτόμων ιδεών (Armstrong, 2012).

Συνολικά, τα νευροδιαφορετικά άτομα συχνά παρουσιάζουν καινοτομική σκέψη, η οποία εκτιμάται ιδιαίτερα σε περιβάλλοντα τεχνολογίας, έρευνας και ανάπτυξης, αλλά και σε δημιουργικούς κλάδους (Austin & Pisano, 2017). Ωστόσο, παρότι αυτές οι δεξιότητες είναι συχνά έντονες και αξιοποιήσιμες, δεν αναγνωρίζονται πάντα επαρκώς από τα παραδοσιακά συστήματα επαγγελματικού προσανατολισμού, που έχουν σχεδιαστεί κυρίως με βάση νευροτυπικά πρότυπα.

Ο λόγος που όλες αυτές οι δεξιότητες εμφανίζονται συχνά σε νευροδιαφορετικά άτομα σχετίζεται με τον τρόπο που ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις πληροφορίες: με διαφορετικούς, εναλλακτικούς και συχνά ιδιαίτερα παραγωγικούς τρόπους, οι οποίοι οδηγούν σε μη συμβατικές αλλά εξαιρετικά αποτελεσματικές μορφές σκέψης, δημιουργικότητας και εργασιακής απόδοσης.

- Γιατί τα παραδοσιακά εργαλεία επαγγελματικού προσανατολισμού δεν είναι αρκετά;

Οι κλασικές θεωρίες επαγγελματικής ανάπτυξης, όπως αυτές των Holland, Super και Savickas, βασίζονται σε προϋποθέσεις που αφορούν την αυτοαντίληψη, την κοινωνική προσαρμογή, τη σταθερότητα ενδιαφερόντων και την ικανότητα αυτοπαρουσίασης. Ωστόσο, πολλές από αυτές τις παραμέτρους διαφοροποιούνται σημαντικά στα άτομα με νευροαναπτυξιακές διαφορές, με αποτέλεσμα οι θεωρίες αυτές —όπως αρχικά σχεδιάστηκαν— να μην ανταποκρίνονται πλήρως στις ανάγκες τους. Αυτό οδηγεί συχνά σε μεροληπτικές αξιολογήσεις, υποεκτίμηση των πραγματικών δυνατοτήτων και, τελικά, σε ακατάλληλη ή μη στοχευμένη επαγγελματική καθοδήγηση.

Ένα σημαντικό μέρος του προβλήματος εντοπίζεται στα εργαλεία αξιολόγησης που χρησιμοποιούνται στον επαγγελματικό προσανατολισμό. Τα περισσότερα από αυτά έχουν σχεδιαστεί για νευροτυπικούς πληθυσμούς, με αποτέλεσμα να μην αντικατοπτρίζουν τις ιδιαιτερότητες και τα προφίλ δεξιοτήτων των νευροδιαφορετικών ατόμων. Οι Sweere et al. (2021) επισημαίνουν ότι πολλά από τα τυπικά ψυχομετρικά τεστ:

απαιτούν ισχυρές λεκτικές δεξιότητες,
βασίζονται σε κοινωνικές ερμηνείες και συμβάσεις,
δεν λαμβάνουν υπόψη αισθητηριακές ανάγκες ή ιδιαιτερότητες,
και δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στις «αδυναμίες» παρά στα δυνατά σημεία.

Ως αποτέλεσμα, αυτά τα εργαλεία τείνουν να υποεκτιμούν τις πραγματικές ικανότητες, τα ταλέντα και τις εγγενείς δυνατότητες των νευροδιαφορετικών ατόμων. Η μη προσαρμογή τους στις διαφορετικές μορφές σκέψης και γνωστικής επεξεργασίας οδηγεί όχι μόνο σε λανθασμένα ή παραπλανητικά συμπεράσματα, αλλά και στη δημιουργία εμποδίων στη διαδικασία λήψης επαγγελματικών αποφάσεων, ενισχύοντας ανισότητες και αποκλεισμούς.

- Ποια είναι τα πιο συνηθισμένα εμπόδια που συναντούν τα νευροδιαφορετικά άτομα στην επαγγελματική τους πορεία;

α. Κοινωνικές και θεσμικές προκαταλήψεις

Οι κοινωνικές αντιλήψεις εξακολουθούν να επηρεάζονται από στερεότυπα που υποτιμούν τις ικανότητες των νευροδιαφορετικών ατόμων. Οι εργοδότες αλλά και πολλοί σύμβουλοι επαγγελματικού προσανατολισμού συχνά στερούνται ενημέρωσης σχετικά με τις ιδιαίτερες δεξιότητες και τα προφίλ δυνατοτήτων αυτών των ατόμων, γεγονός που οδηγεί σε περιορισμένες επαγγελματικές προτάσεις ή σε μη ρεαλιστικές εκτιμήσεις των δυνατοτήτων τους (CIPD, 2022).

Σύμφωνα με CIPD (2022) και Doyle (2020), τα κοινωνικά στερεότυπα οδηγούν σε διάφορες μορφές μεροληψίας:

Σύνδεση αυτισμού ή ΔΕΠΥ με χαμηλή λειτουργικότητα, παρά την τεράστια ποικιλία προφίλ και δυνατοτήτων.
Λανθασμένη εκτίμηση δεξιοτήτων, ειδικά σε τυπικές συνεντεύξεις που βασίζονται στην κοινωνική επικοινωνία και όχι στην ουσία της εργασιακής επίδοσης.
Έλλειψη ενημέρωσης εργοδοτών, που οδηγεί σε ανακριβή κρίση περί καταλληλότητας υποψηφίων.

Αυτές οι προκαταλήψεις αφενός μειώνουν τη δυνατότητα πρόσβασης σε ευκαιρίες, αφετέρου ενισχύουν την ψυχολογική πίεση στα άτομα που ήδη αντιμετωπίζουν αισθητηριακές ή κοινωνικές προκλήσεις.

β. Δομικές δυσκολίες στη διαδικασία αξιολόγησης

Τα περισσότερα εργαλεία επαγγελματικού προσανατολισμού και αξιολόγησης δεξιοτήτων έχουν σχεδιαστεί αποκλειστικά για νευροτυπικούς πληθυσμούς. Ως αποτέλεσμα, δεν λαμβάνουν υπόψη κρίσιμες παραμέτρους που είναι συχνές σε νευροδιαφορετικά άτομα, όπως:

αισθητηριακές προκλήσεις (ευαισθησία σε θόρυβο, φως, κίνηση),
δυσκολίες στην κοινωνική αλληλεπίδραση που επηρεάζουν την επίδοση σε συνεντεύξεις ή ομαδικές δραστηριότητες,
εναλλακτικούς τρόπους σκέψης και επεξεργασίας πληροφορίας,
τη δυνατότητα υπερ-εστίασης (hyperfocus) ή, αντιθέτως, τη γνωστική διάσπαση, χαρακτηριστικό της ΔΕΠΥ,
την ανάγκη οπτικοχωρικών εργαλείων αντί λεκτικών ή αφηρημένων.

γ. Προκλήσεις στη μετάβαση από την εκπαίδευση στην εργασία

Η μετάβαση από το σχολείο ή το πανεπιστήμιο στην αγορά εργασίας αποτελεί μια ιδιαίτερα απαιτητική διαδικασία για τα νευροδιαφορετικά άτομα. Η επιτυχής μετάβαση προϋποθέτει:

συστηματική επαγγελματική καθοδήγηση,
εμπειρίες πρακτικής άσκησης,
δομημένα και υποστηρικτικά περιβάλλοντα μάθησης,
πρόσβαση σε συμβούλους με εξειδίκευση στη νευροδιαφορετικότητα.

Ωστόσο, πολλά σχολεία και πανεπιστήμια δεν διαθέτουν τέτοια προγράμματα ή τα παρέχουν αποσπασματικά. Όπως αναφέρουν οι Sweere et al. (2021), η απουσία κατάλληλων μηχανισμών υποστήριξης οδηγεί συχνά σε χαμηλά ποσοστά συμμετοχής στην αγορά εργασίας, υποαπασχόληση και αποκλεισμό από κλάδους υψηλής εξειδίκευσης στους οποίους θα μπορούσαν να διαπρέψουν.

Η έλλειψη προσβάσιμων υπηρεσιών μετάβασης δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: το άτομο δεν έχει την ευκαιρία να δοκιμάσει εργασιακά περιβάλλοντα, δεν λαμβάνει τις κατάλληλες συμβουλές και τελικά βρίσκεται αντιμέτωπο με περιορισμένες δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης.

- Ποια επαγγέλματα ταιριάζουν συχνά με νευροδιαφορετικά προφίλ;

Ερευνητικά δεδομένα καταδεικνύουν ότι τα νευροδιαφορετικά άτομα παρουσιάζουν υψηλή απόδοση σε επαγγέλματα που απαιτούν συστηματική σκέψη, προσήλωση στη λεπτομέρεια, δημιουργικότητα ή εντατική συγκέντρωση. Μελέτες έχουν δείξει ιδιαίτερη αποτελεσματικότητα σε τομείς όπως:

πληροφορική και ανάπτυξη λογισμικού,
ανάλυση δεδομένων και επιστήμη δεδομένων,
τεχνικά επαγγέλματα υψηλής ακρίβειας,
εικαστικές τέχνες, γραφιστική και μουσική,
μηχανική και τεχνολογικές εφαρμογές,
λογιστικά, αρχειοθετικά και συστηματικά επαγγέλματα.

Σύμφωνα με Austin & Pisano (2017), η δομή σκέψης πολλών νευροδιαφορετικών εργαζομένων προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα σε τομείς που απαιτούν λογική επεξεργασία, μοτίβα, επαναληπτικότητα και υψηλή προσοχή στη λεπτομέρεια. Παρομοίως, ο Doyle (2020) αναφέρει ότι η δημιουργικότητα που συχνά παρατηρείται σε άτομα με δυσλεξία ή ΔΕΠΥ ευνοεί καλλιτεχνικά επαγγέλματα, design, μουσική σύνθεση και καινοτομικό έργο.

Η βιβλιογραφία αναγνωρίζει επίσης μια φυσική τάση προς επαγγέλματα που παρέχουν:

σαφείς δομές και προβλέψιμες ρουτίνες,
εργασίες ακριβείας και τεχνικές διαδικασίες,
καθορισμένα και συνεπή εργασιακά πλαίσια.

Ωστόσο, είναι κρίσιμη η υπενθύμιση ότι δεν υπάρχει ένα “ιδανικό” επάγγελμα για όλα τα νευροδιαφορετικά άτομα. Κάθε επαγγελματική κατεύθυνση πρέπει να καθορίζεται εξατομικευμένα, ώστε να αποφεύγονται στερεοτυπικές προσεγγίσεις που περιορίζουν την ποικιλομορφία των προτιμήσεων και δυνατοτήτων.

- Ο ρόλος της τεχνολογίας και των νέων μορφών εργασίας:

Οι νέες μορφές εργασίας, ιδιαίτερα μετά την πανδημική περίοδο, έχουν επιφέρει σημαντικές αλλαγές στον τρόπο που εργάζονται τα άτομα — και ειδικά τα νευροδιαφορετικά άτομα. Η υβριδική εργασία και η τηλεργασία προσφέρουν πολλά πλεονεκτήματα, επιτρέποντας μεγαλύτερη ευελιξία και έλεγχο του εργασιακού περιβάλλοντος. Αυτές οι μορφές εργασίας:

μειώνουν τις αισθητηριακές υπερ-φορτώσεις, όπως θόρυβο, έντονο φωτισμό και κοινωνική πίεση,
επιτρέπουν καλύτερη προσαρμογή του χώρου εργασίας στις ατομικές ανάγκες (φωτισμός, ήχος, εργονομία),
διευκολύνουν την παραγωγικότητα μέσω εξατομίκευσης, αφού το άτομο μπορεί να ρυθμίζει διαλείμματα, ερεθίσματα και τον τρόπο οργάνωσης της εργασίας.

Η τεχνολογία, επιπλέον, παρέχει εργαλεία υποστήριξης όπως οπτικοποιητές, εφαρμογές οργάνωσης, βοηθήματα συγκέντρωσης και αισθητηριακής ρύθμισης. Όλα αυτά μπορούν να λειτουργήσουν ως πολλαπλασιαστές ισχύος για τις δεξιότητες των νευροδιαφορετικών εργαζομένων.

- Οφέλη για οργανισμούς και κοινωνία:

Ολοένα και περισσότερες εταιρείες που εφαρμόζουν νευρο-συμπεριληπτικές πολιτικές αναφέρουν σημαντικά οφέλη για την παραγωγικότητα, την καινοτομία και τη γενικότερη λειτουργικότητα της ομάδας. Έρευνες δείχνουν ότι η συμπερίληψη νευροδιαφορετικών εργαζομένων συμβάλλει σε:

αύξηση της καινοτομίας, μέσω εναλλακτικών μορφών σκέψης και δημιουργικών προσεγγίσεων,
μεγαλύτερη ποικιλία τρόπων επίλυσης προβλημάτων, που ενισχύει την ευελιξία και την προσαρμοστικότητα της ομάδας,
ενίσχυση της παραγωγικότητας, ειδικά σε εργασίες που απαιτούν συγκέντρωση, λεπτομέρεια ή αναλυτική επεξεργασία,
βελτίωση της ομαδικής απόδοσης, καθώς η ποικιλομορφία γνωστικών προφίλ οδηγεί σε πληρέστερη λήψη αποφάσεων (Austin & Pisano, 2017).

Σε κοινωνικό επίπεδο, η προώθηση της νευροσυμπερίληψης συμβάλλει στη μείωση των ανισοτήτων, στη βελτίωση της πρόσβασης στην εργασία και στη δημιουργία ενός πιο δίκαιου και καινοτόμου εργατικού δυναμικού.

- Ποιοι είναι οι τρόποι να γίνει ο επαγγελματικός προσανατολισμός πιο συμπεριληπτικός;

α. Προσαρμογή εργαλείων και διαδικασιών αξιολόγησης

Η αποτελεσματική υποστήριξη νευροδιαφορετικών ατόμων στον επαγγελματικό προσανατολισμό απαιτεί ανάπτυξη εργαλείων που να ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες ανάγκες τους. Τα εργαλεία αυτά πρέπει:

να είναι προσβάσιμα σε άτομα με ΔΕΠΥ, αυτισμό και δυσλεξία,
να χρησιμοποιούν οπτικοποιημένες και πολυτροπικές μεθόδους, ώστε να ενσωματώνουν διαφορετικά κανάλια μάθησης,
να εστιάζουν στις δυνατότητες και όχι στα ελλείμματα των ατόμων (Doyle, 2020).

Η ανασχεδίαση των εργαλείων περιλαμβάνει πολυτροπικές αξιολογήσεις, εργαστηριακές δραστηριότητες και χρήση οπτικών στοιχείων, ώστε να αναδεικνύονται οι πραγματικές ικανότητες και τα ταλέντα των συμμετεχόντων.

β. Εξατομίκευση καθοδήγησης και συμβουλευτικής

Η επαγγελματική καθοδήγηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη:

τα προσωπικά ενδιαφέροντα του ατόμου,
τον ρυθμό επεξεργασίας πληροφοριών,
τις αισθητηριακές ανάγκες,
τα δυνατά σημεία και κίνητρα (Armstrong, 2012).

Η διεθνής βιβλιογραφία προτείνει συγκεκριμένες στρατηγικές:

Ανασχεδιασμό εργαλείων: Πολυτροπικές αξιολογήσεις με οπτικά και πρακτικά στοιχεία (Doyle, 2020).
Προσέγγιση βασισμένη στις δυνάμεις: Εστίαση σε ό,τι το άτομο κάνει καλά αντί να επικεντρώνεται σε ελλείμματα (Armstrong, 2012).
Κατάρτιση επαγγελματιών συμβούλων: Εκπαίδευση στην αναγνώριση των ιδιαίτερων αναγκών των νευροδιαφορετικών ατόμων (CIPD, 2022).
Job carving & προσαρμοσμένες θέσεις: Δημιουργία μικρών, εξειδικευμένων ρόλων με βάση τα δυνατά σημεία των εργαζομένων (Austin & Pisano, 2017).
Συνεργασία σχολείων, οργανισμών και οικογενειών, για να διασφαλιστεί μια ολιστική υποστήριξη κατά τη μετάβαση από την εκπαίδευση στην εργασία.

Η προσέγγιση πρέπει να είναι δυνατοκεντρική, εστιάζοντας στην ανάπτυξη και αξιοποίηση των δεξιοτήτων των ατόμων αντί στην επιβεβαίωση των περιορισμών τους (Singer, 1999; Armstrong, 2012).

- Εκπαίδευση συμβούλων επαγγελματικού προσανατολισμού

Η ουσιαστική κατανόηση της νευροδιαφορετικότητας από τους επαγγελματικούς συμβούλους είναι καθοριστική. Η εκπαίδευση πρέπει να περιλαμβάνει:

πρακτικές συμπερίληψης,
διαχείριση αισθητηριακών διαφοροποιήσεων,
τρόπους αποτελεσματικής επικοινωνίας με νευροδιαφορετικά άτομα.

Η βιβλιογραφία αναδεικνύει σημαντικά κενά στην κατάρτιση των συμβούλων, τα οποία, αν καλυφθούν, μπορούν να βελτιώσουν την ποιότητα της καθοδήγησης και να προωθήσουν καλύτερα την ένταξη στην αγορά εργασίας (CIPD, 2022).

Η αναγνώριση της νευροδιαφορετικότητας ως αναπόσπαστου στοιχείου της ανθρώπινης ποικιλότητας ανοίγει νέους δρόμους για έναν πιο δίκαιο και αποτελεσματικό επαγγελματικό προσανατολισμό. Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές προσεγγίσεις που επικεντρώνονται κυρίως στην αντιμετώπιση ελλειμμάτων, η σύγχρονη νευρο-συμπεριληπτική αντίληψη δίνει έμφαση στην ανάδειξη και αξιοποίηση των ιδιαίτερων δυνατοτήτων των νευροδιαφορετικών ατόμων. Οι δεξιότητες αυτές μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην καινοτομία, την ανθεκτικότητα και τη συνολική ανάπτυξη των οργανισμών και της αγοράς εργασίας.

Ωστόσο, η αποτελεσματική εφαρμογή ενός νευρο-συμπεριληπτικού συστήματος επαγγελματικού προσανατολισμού προϋποθέτει τη συνεργασία πολλαπλών φορέων, όπως οι εκπαιδευτικοί, οι επαγγελματικοί σύμβουλοι, οι εργοδότες και η πολιτεία. Παρά τις θετικές θεωρητικές εξελίξεις, η μετάβαση προς αυτή την κατεύθυνση παραμένει ατελής. Κοινωνικές προκαταλήψεις, έλλειψη θεσμικής υποστήριξης και ανεπαρκής εξειδίκευση των συμβούλων συνιστούν σημαντικά εμπόδια, αναδεικνύοντας ότι το ζήτημα δεν είναι μόνο επιστημονικό ή εκπαιδευτικό, αλλά βαθιά κοινωνικό και πολιτικό.

Συμπερασματικά, η ενσωμάτωση της νευροδιαφορετικότητας στον επαγγελματικό προσανατολισμό και στις πολιτικές εργασιακής ένταξης δεν αποτελεί απλώς ηθική επιταγή, αλλά και στρατηγική επένδυση για το μέλλον. Η οικοδόμηση ενός νευρο-συμπεριληπτικού πλαισίου μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία μιας πιο δίκαιης, συμπεριληπτικής και παραγωγικής αγοράς εργασίας, που αξιοποιεί το πλήρες φάσμα του ανθρώπινου δυναμικού

Κατά τη διάρκεια παροχής υπηρεσιών επαγγελματικού προσανατολισμού στην εταιρεία EMPLOY EDU Σύμβουλοι Εκπαίδευσης & Σταδιοδρομίας , προσήλθαν άτομα χωρίς προηγούμενη αναφορά ή επίσημη ενημέρωση σχετικά με την ύπαρξη μαθησιακών δυσκολιών ή νευροδιαφορετικών χαρακτηριστικών. Η αρχική προσέγγιση βασίστηκε στη χορήγηση του κατάλληλα επιλεγμένου και επιστημονικά τεκμηριωμένου τεστ επαγγελματικού προσανατολισμού προσαρμοσμένου στις ανάγκες του πληθυσμού, ADVISOR καθώς και στη διεξαγωγή ατομικών συνεδριών με καταρτισμένο σύμβουλο επαγγελματικού προσανατολισμού.

Κατά την ερμηνεία των αποτελεσμάτων των ψυχομετρικών εργαλείων και μέσα από τη συμβουλευτική διαδικασία, αναδείχθηκαν συγκεκριμένα μοτίβα μάθησης, τρόποι επεξεργασίας πληροφοριών και συμπεριφορικές ιδιαιτερότητες, οι οποίες δεν ήταν προηγουμένως γνωστές ούτε στους ίδιους τους συμβουλευόμενους. Ενδείξεις όπως διαφοροποιημένος ρυθμός κατανόησης, αυξημένη ανάγκη για δομημένο περιβάλλον, έντονη προσήλωση στη λεπτομέρεια, αλλά και δυσκολίες στη διαχείριση άγχους ή στην κοινωνική αλληλεπίδραση, υποδήλωναν την πιθανή ύπαρξη μαθησιακών δυσκολιών ή/και νευροδιαφορετικότητας.

Με γνώμονα τα παραπάνω ευρήματα, ο σύμβουλος επαγγελματικού προσανατολισμού προσέγγισε τη διαδικασία με ιδιαίτερη ευαισθησία, αποφεύγοντας κάθε παθολογικοποιητική ή στιγματιστική ερμηνεία. Αντιθέτως, η έμφαση δόθηκε στην ανάδειξη των δυνατοτήτων, των ενδιαφερόντων και των δεξιοτήτων των συμβουλευομένων, καθώς και στη σύνδεσή τους με ρεαλιστικές και βιώσιμες επαγγελματικές επιλογές.

Σε συνεργασία με τους συμβουλευόμενους, σχεδιάστηκε ένα εξατομικευμένο πλάνο επαγγελματικού προσανατολισμού, το οποίο λάμβανε υπόψη τις ιδιαίτερες γνωστικές, μαθησιακές και ψυχοκοινωνικές τους ανάγκες. Το πλάνο περιλάμβανε:

προτάσεις επαγγελματικών κατευθύνσεων συμβατών με το ατομικό τους προφίλ,
σταδιακή ανάπτυξη δεξιοτήτων μετάβασης (π.χ. οργάνωση, αυτορρύθμιση, διαχείριση άγχους),
εναλλακτικές εκπαιδευτικές ή καταρτιστικές διαδρομές,
και προτάσεις υποστηρικτικών μηχανισμών, όπου αυτό κρινόταν απαραίτητο.

Η όλη διαδικασία πραγματοποιήθηκε με σεβασμό στην αυτονομία των συμβουλευομένων, ενισχύοντας την αυτογνωσία και την αυτοεκτίμησή τους, και καλλιεργώντας ένα ασφαλές συμβουλευτικό πλαίσιο, στο οποίο οι ιδιαιτερότητες αντιμετωπίστηκαν ως μέρος της ανθρώπινης ποικιλότητας και όχι ως εμπόδιο.O ρόλος του επαγγελματικού προσανατολισμού ως εργαλείου έγκαιρης αναγνώρισης αναγκών και ουσιαστικής υποστήριξης της επαγγελματικής ένταξης είναι καθοριστικός ιδιαίτερα όταν εφαρμόζεται από καταρτισμένους επαγγελματίες με νευρο-συμπεριληπτική οπτική.

Η EMPLOY EDU Σύμβουλοι Εκπαίδευσης & Σταδιοδρομίας διαθέτει μια διακεκριμένη επιστημονική ομάδα με πολυετή εμπειρία σε θέματα επαγγελματικού προσανατολισμού, καριέρας και για το μέλλον της εργασίας.

Κουμανδέρη Μαρία, Σύμβουλος Επαγγελματικού Προσανατολισμού, EMPLOY EDU Σύμβουλοι Εκπαίδευσης & Σταδιοδρομίας.

Βιβλιογραφία:
Austin, R., & Pisano, G. (2017). Neurodiversity as a competitive advantage. Harvard Business Review.
Armstrong, T. (2012). Neurodiversity in the workplace. Basic Books.
CIPD. (2022). Neurodiversity in employment: Practices for inclusion. Chartered Institute of Personnel and Development.
Doyle, N. (2020). Neurodiversity at Work: Drive Innovation, Performance and Productivity. Kogan Page.
Singer, J. (1999). Why can’t you be normal for once in your life? In M. Corker & S. French (Eds.), Disability Discourse. Open University Press.
Sweere, T. et al. (2021). Inclusion of neurodivergent individuals in career guidance. Journal of Vocational Behavior, 130, 103613.